What moves market?

Điều gì làm thị trường chỉ số di chuyển?

Ngày xưa khi mình còn nhỏ, các cụ ở nhà thường dặn kỹ hai câu:

• Cái gì hiểu thì hẵng làm.

• Muốn tránh họan nạn: Không tiếp xúc, sờ mó vào những sự vật, hiện tượng nguy hiểm.

Những lời khuyên ấy có lẽ hơi xa vời với nhiều độc giả ở đây. Nhưng sau này khi đi học, các thầy khi hướng dẫn mình cũng dặn rất kỹ:

“Only speculate/invest in what you know”

Vậy nên ngay từ đầu, việc hiểu rõ bản chất sản phẩm trước khi “sờ mó” vào mấy thứ tài chính này là điều cực kỳ quan trọng.

Thôi không dông dài nữa, hãy nói về thị trường chỉ số (index). Vậy cái gì thực sự góp phần làm thị trường chỉ số tăng hay giảm?

Có lẽ nhiều bạn đã từng đọc cuốn The Intelligent Investor của Benjamin Graham. Ông viết:

“In the short run, the market is a voting machine but in the long run, it is a weighing machine”

Đây là những định nghĩa mang tính bản lề.

Ở thị trường hiện đại, khi các chỉ số (Mỹ có SPX, NDX, DJIA… Việt Nam có VN-Index, HNX-Index, VN30…) ngày càng phổ biến và các sản phẩm tài chính phái sinh ra đời liên tục, việc hiểu bản chất của chúng lại càng quan trọng. Chỉ số, về cơ bản, là mức giá trung bình theo trọng số vốn hóa thị trường (market-cap weighted average) của các cổ phiếu thành phần.

• “Ôi anh ơi, nghe tiến sĩ quá em không hiểu chi hết!”

• “Cái này là cái gì vậy, có ăn được không?”

Về mặt kỹ thuật, công thức có thể khác nhau đôi chút giữa các chỉ số, nhưng đều theo một nguyên lý được gọi là divisor method (sử dụng để định tính flow adjusted market cap). Mình chưa thử google bao giờ, các bạn có thể thử tìm. Mình không rõ là có không.

Thôi chúng ta nói tiếp …

Hãy tưởng tượng index là một hình ảnh tĩnh mà bạn đang được thấy trên chiếc màn hình vi tính. Vì đây là hình ảnh tĩnh, nó không chuyển động, nhưng mỗi khi các thành tố của nó thay đổi, hinh ảnh đó tự động refresh (f5) và các bạn nhìn thấy một hình ảnh mới, với tính chất tĩnh không đổi.

Đây chính là bản chất của chỉ số.

Vậy các thành phần kia chuyển động nhờ đâu? Chỉ có cung và cầu thôi sao? Câu trả lời là: Không hẳn.

Mỗi cổ phiếu thành phần đều có cung/cầu riêng, nhưng chúng ta còn có ETF hay các quỹ đầu tư mô phỏng khác (Việt Nam cũng có nhé). Việc tạo mới hay rút vốn (creation/redemption) ở những dạng sản phẩm này cũng tạo ra lực mua/bán trực tiếp lên các cổ phiếu thành phần. Thế nên, khi nhìn vào chỉ số, đừng chỉ chăm chăm nhìn vào từng cổ phiếu riêng lẻ.

Ngoài các món trên, thị trường còn vận hành bởi các món khác như Index basis arbitrage, Dealer hedging flows ở các thị trường quyền chọn (mà mình tin VN sớm muộn cũng sẽ có, giờ đã có chứng quyền rồi), rồi đến Index rebalance, đấu giá settlement, closing auctions... Những “món ăn” này làm cho thị trường trở nên phong phú, đa chiều và khiến kết quả (outcome) trở thành một chuỗi diễn biến liên tục (continuous). Khác với việc tung đồng xu - nơi kết quả chỉ có 2: hoặc là xấp, hoặc là ngửa.

Vậy nên khi các bạn đọc một bài báo nào đó, họ nói index move do cái này hay cái kia, chúng ta cần phải nhìn nhận kỹ.

Khi các bạn lên mạng xã hội, như mạng xã hội tây ta nào đó, có mấy thanh niên tây (không biết tây hay tây tạng) rao bán tool về quyền chọn (options) hay cái gì đấy, với giá nhiều ngàn đô, và quảng cáo như một chiếc chén thánh: đó là điều không thực.

Ta lấy một ví dụ:

Ở thị trường phái sinh tương lai (Futures), giá Future và giá chỉ số cơ sở thường chạy cùng nhau (Future có carry). Nếu Future chạy quá xa khỏi chỉ số, các chiến thuật Arbitrage sẽ xuất hiện để cân bằng lại khoảng cách đó:

• Nếu Future quá cao: Người giao dịch bán khống (Short) Future và mua vào rổ cổ phiếu cơ sở (Cash basket).

• Và ngược lại.

Vậy nên, thoạt nhìn ta tưởng thị trường phái sinh dẫn dắt chỉ số, nhưng trong thực tế, điều này phần lớn chỉ dẫn đến hành động cash side trading mà mình viết ở trên.

Điểm mấu chốt ở đây chính là thông qua hoạt động Arbitrage, dòng lệnh từ thị trường Future sẽ kích hoạt việc mua/bán cổ phiếu thật. Đó là lý do tại sao các công cụ như Options, Indicators không thể và không bao giờ là “chén thánh”.

Điều đó cũng lý giải tại sao có những người có thể “đọc” được ngày giờ và dự đoán biên độ dao động của Index (trích lời anhhoasy ;)).

Chúc các bạn một ngày an lành. Và nhớ nhé: Only speculate in what you know!